اینترنت جهانی: مغز آمریکا با شش چشم!

یاسر بابایی: در جهانی که اینترنت را شبکه‌ای آزاد و دموکراتیک معرفی می‌کنند، حقیقتی تلخ در پس‌پرده جریان دارد: اینترنت جهانی سیستمی عصبی – مغزی است با مرکزیت فرماندهی در آمریکا. این گزارش برای خواننده‌ای که می‌خواهد «سواد پشت‌پرده» پیدا کند، ساختار سه‌لایه این سیستم را افشا می‌کند: مغز (NSA و مرکز داده Fort Meade)، چشم‌های جلویی (اتحاد Five Eyes) و چشم ششم مخفی (واحد ۸۲۰۰ اسرائیل).

فصل اول: مغز – NSA و مرکز فرماندهی Fort Meade

قلب خاموش در مریلند

در قلب ایالت مریلند، در پایگاه نظامی Fort Meade، چیزی بیش از یک پایگاه معمولی قرار دارد. آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) در این نقطه، «مغز متفکر» سیستم نظارت جهانی را ساخته است. برخلاف باور عمومی که مرکز ثقل NSA را در یوتا می‌دانند، Fort Meade مقر اصلی فرماندهی و سنگ‌بنای عملیات سایبری آمریکا است. این مجموعه نه یک مرکز داده، بلکه دژ هوش مصنوعی و ابررایانه‌ای جهان است.

مشخصات فنی «مغز»

نسل جدید ابررایانه‌های این مرکز که با نام HPCC-2 (High Performance Computing Center-2) شناخته می‌شوند، ارقامی شگفت‌انگیز دارند. مساحت کل این مرکز بیش از ۶۰۰ هزار فوت مربع است که ۷۰ هزار فوت مربع آن به فضای فنی و محل استقرار حدود ۷ هزار رک سرور اختصاص دارد. هزینه ساخت این مجموعه بین ۸۱۵ تا ۸۹۶ میلیون دلار برآورد شده است. این مغز عظیم برای کار کردن به ۶۰ مگاوات برق نیاز دارد، رقمی برابر با مصرف یک شهر کوچک. سرمایه‌گذاری سالانه NSA روی این مرکز در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ به ترتیب ۴۰۰ و ۴۳۱ میلیون دلار بوده و عملیات کامل آن از دسامبر ۲۰۱۵ آغاز شده است.

نوآوری در پنهان‌کاری: خنک‌سازی با فاضلاب!

در اقدامی عجیب که نشان‌دهنده مقیاس عظیم این مرکز است، NSA برای خنک‌سازی ۶۰ مگاواتی این ابررایانه‌ها، ۵ میلیون گالن فاضلاب تصفیه شده در روز را از تأسیسات شهر هوارد کانتی تأمین می‌کند. NSA ۴۰ میلیون دلار برای ایستگاه پمپاژ و ۲ میلیون دلار در سال برای حق استفاده پرداخت می‌کند. این نه «بازیافت سبز»، بلکه نمادی از معماری خاموش و دور از چشم این «مغز» است.

عملیات مغز: استخراج سیگنال از کل کره خاکی

NSA از طریق سیستم‌هایی مانند PRISM و XKeyScore و با همکاری داوطلبانه یا اجباری غول‌های فناوری (مایکروسافت، گوگل، یاهو و…) و شیرهای نصب شده بر روی کابل‌های فیبر نوری اقیانوسی، روزانه میلیاردها پیام، تماس و تراکنش را رهگیری و پردازش می‌کند. اما این مغز به تنهایی کار نمی‌کند. برای پوشش ۳۶۰ درجه، به «چشم» نیاز دارد.

فصل دوم: چشم‌های جلویی – اتحاد پنج، نه و چهارده چشم

از قرارداد مخفی UKUSA تا جاسوسی قانونی

در سال ۱۹۴۶، آمریکا و بریتانیا پیمان سری UKUSA را امضا کردند. بعدها کانادا، استرالیا و نیوزیلند به آن پیوستند و اتحاد «پنج چشم» (FVEY) را تشکیل دادند. این توافق به آژانس‌های جاسوسی (NSA آمریکا، GCHQ بریتانیا و…) اجازه می‌دهد بدون محدودیت اطلاعات را به اشتراک بگذارند.

قانون‌شکنی هوشمندانه: قوانین داخلی به NSA می‌گوید «نمی‌توانی شهروند خودت را بدون حکم قاضی شنود کنی». اما این اتحاد این محدودیت را با یک ترفند ساده دور می‌زند: GCHQ بریتانیا مکالمه یک شهروند آمریکایی را شنود می‌کند (چون قوانین بریتانیا برای NSA الزام‌آور نیست) و سپس داده را به NSA می‌دهد. برعکس، NSA نیز می‌تواند شهروند بریتانیایی را برای GCHQ رصد کند.

گسترش دایره: ۹ چشم و ۱۴ چشم

این دایره بعدها گسترش یافت. «نه چشم» شامل اضافه شدن دانمارک، فرانسه، هلند و نروژ به هسته اولیه است. «چهارده چشم» نیز با افزوده شدن آلمان، بلژیک، ایتالیا، سوئد و اسپانیا شکل گرفت. هرچه از حلقه مرکزی دورتر می‌شویم، سطح دسترسی کاهش می‌یابد. «پنج چشم» اطلاعات را اتوماتیک و بی‌قید و شرط به اشتراک می‌گذارد، اما «نه چشم» باید اجازه بگیرد و «چهارده چشم» حتی کمتر دریافت می‌کند.

تقسیم کار جغرافیایی (نقشه تسخیر)

در این اتحاد، جهان میان اعضاء تقسیم شده است. بریتانیا مسئول اروپا و آفریقاست. آمریکا نظارت بر آمریکای لاتین و شرق آسیا را بر عهده دارد. استرالیا ناظر جنوب آسیاست. نیوزیلند مسئول غرب اقیانوس آرام است و کانادا نیز نظارت بر ارتباطات دیپلماتیک (سفارت‌ها) در کل جهان را انجام می‌دهد.

چشم‌های جلویی چه می‌بینند؟

طبق متن قرارداد UKUSA که در سال ۲۰۱۰ افشا شد، این آژانس‌ها موظف به ثبت و تحلیل «تمام ارتباطات دولتی و نظامی کشور دشمن، از جمله نیروی هوایی، نیروی دریایی، تمام احزاب، وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و حتی هر شخصی که به نمایندگی از آن کشور عمل می‌کند» هستند. این یعنی هیچ سیگنالی از هیچ دولتی از دید این پنج چشم پنهان نیست.

فصل سوم: چشم ششم (پشت سر) – واحد ۸۲۰۰ اسرائیل

انفجار در قلب صحرا

در ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰، سانتریفیوژهای تأسیسات هسته‌ای نطنز ایران یکی پس از دیگری از کار می‌افتادند. مهندسان ایران علت را نمی‌فهمیدند. پرده‌برداری بعدها نشان داد: کرم اینترنتی استاکس‌نت (Stuxnet) که به عنوان پیشرفته‌ترین سلاح سایبری تاریخ شناخته می‌شود، برنامه‌های صنعتی آنها را نابود کرده بود.

NSA + واحد ۸۲۰۰ = استاکس‌نت

این عملیات که در داخل آمریکا «Operation Olympic Games» نام داشت، حاصل همکاری مستقیم دو نهاد بود. از یک سو، NSA تأمین زیرساخت، رمزنگاری و مهندسی معکوس را بر عهده داشت. از سوی دیگر، واحد ۸۲۰۰ اسرائیل تأمین اطلاعات میدانی از داخل نطنز و تخصص در نفوذ به سیستم‌های «ایزوله از اینترنت» (Air-Gapped) را انجام می‌داد. مقامات آمریکایی در سال ۲۰۱۲ تأیید کردند که استاکس‌نت یک عملیات مشترک آمریکایی-اسرائیلی بوده است.

واحد ۸۲۰۰ چیست؟

واحد ۸۲۰۰ معادل اسرائیلی NSA است، اما با یک تفاوت حیاتی: اعضای آن سربازان ۱۸ تا ۲۱ ساله هستند که از دبیرستان‌های نخبه جذب می‌شوند، نه کارمندان مسن. این واحد فقط حدود ۲,۰۰۰ نیرو دارد (در مقایسه با ده‌ها هزار نفر در NSA)، اما تهاجمی‌ترین و خلاق‌ترین عملیات‌های سایبری جهان را طراحی می‌کند.

از جمله سوابق عملیاتی واحد ۸۲۰۰ می‌توان به همکاری با NSA در عملیات استاکس‌نت برای نابودی حدود ۱,۰۰۰ سانتریفیوژ ایران در نطنز اشاره کرد. همچنین در سال ۲۰۰۷، این واحد در از کار انداختن کامل شبکه ضدهوایی سوریه پیش از بمباران تأسیسات هسته‌ای دیرالزور نقش داشت. بدافزار پیشرفته Flame نیز که برای جاسوسی گسترده از کشورهای خاورمیانه طراحی شده بود، به احتمال زیاد محصول این واحد است.

چرا به آن «چشم پشت سر» می‌گوییم؟

واحد ۸۲۰۰ کارهایی را انجام می‌دهد که NSA به دلیل محدودیت‌های قانونی یا سیاسی نمی‌تواند آشکارا انجام دهد: نفوذ مستقیم به تأسیسات دشمن، خرابکاری فیزیکی از طریق سایبر، و عملیات‌های «پشت پرده» که ردپایی از آمریکا برجای نمی‌گذارد. این همان «چشم کثیف‌کار» در پشت سر سیستم نظارت جهانی است.

تحلیل نهایی: معماری ۳۶۰ درجه

اینترنت جهانی را فراموش کنید. آنچه در عمل وجود دارد یک سیستم عصبی – مغزی با شش چشم است. مغز اصلی، NSA در Fort Meade مریلند است که مرکز ثقل پردازش و ذخیره‌سازی داده‌های تمام جهان محسوب می‌شود. پنج چشم جلویی (اتحاد Five Eyes) شبکه جاسوسی قانونی است که محدودیت‌های داخلی را با اشتراک‌گذاری فرامرزی دور می‌زند و کل سیاره را تحت پوشش شنود قرار می‌دهد. و چشم ششم پشت سر، واحد ۸۲۰۰ اسرائیل، دستکش کثیف‌کاری است که عملیات‌های غیرقابل افشا – از نفوذ به تأسیسات دشمن تا خرابکاری سایبری – را انجام می‌دهد.

نتیجه برای شهروند عادی: وقتی شما در اینترنت گشت می‌زنید، مستقیماً در مقابل «مغز» (NSA) قرار دارید. اما پشت سر شما، «چشم ششم» در حال انجام عملیات‌هایی است که فضای امنیت سایبری جهانی را شکل می‌دهد. در این معادله، شما نه کاربر، که سوژهٔ داده‌ای هستید.

این گزارش بر اساس مستندات تاریخی، افشاگری‌های ادوارد اسنودن، گزارش‌های فاش شده از قرارداد UKUSA و تأییدیه‌های رسمی مقامات آمریکایی و اسرائیلی تدوین شده است.