مثبت و منفیهای جراحی اقتصادی پزشکیان؛ یک علامت غلط، همه معادله را برهم میزند
در ریاضیات ضربالمثلی هست که میگوید: اگر در یک معادله تنها یک مثبت را به جای منفی بگذاری و یا برعکس، هرچند همه مراحل دیگر درست باشد، در نهایت جواب غلط از آب درخواهد آمد. این تصویر دقیقاً در خصوص گام بزرگ اقتصادی دولت پزشکیان میآید؛ اقدامی که با شعار عدالت، حذف رانت و بازگرداندن منابع به مردم آغاز شده و قرار است معیشت را بهبود بخشد.
دولت تصمیم گرفته یارانهها را از مسیر واردکنندگان و تخصیصهای غیرشفاف خارج کند و مستقیماً به حساب مردم واریز نماید. این تغییر، در نگاه نخست، یک اصلاح ساختاری مهم است که میتواند عدالت اجتماعی را تقویت کند و فسادهای دیرینه را کاهش دهد.
این سیاست اگر درست اجرا شود، میتواند چند دستاورد مهم داشته باشد: اولا قدرت انتخاب برای مردم ایجاد کرده و خانوارها خود تصمیم میگیرند یارانه نقدی را چگونه خرج کنند. ثانیا بازار را رقابتیتر خواهد کرد. حذف یارانه واردکننده میتواند فضای رقابت سالمتر ایجاد کند و در نهایت باعث افزایش اعتماد عمومی می شود. شفافیت در تخصیص منابع میتواند اعتماد مردم به دولت را افزایش دهد.
این جراحی اقتصادی تنها یک اصلاح مالی نیست؛ بلکه به معنای ورود به جنگی مستقیم با مافیاهایی است که سالها از یارانههای پنهان و رانتهای ارزی سود بردهاند. مافیاهای واردات کالا، انرژی و حتی شبکههای توزیع، در سایه یارانههای غیرشفاف شکل گرفته و قدرت گرفتهاند. اگر هم بالاترین مقام کشور از آنها گزارشی بخواهد، گزارشی “مهمل” نحویل خواهند داد. حذف یارانه از مسیر آنها، به معنای شکستن انحصار و بازگرداندن منابع به مردم است. طبیعی است که این گروهها مقاومت کنند و تلاش کنند سیاست جدید را ناکام بگذارند.
اما همانطور که در ضربالمثل ریاضی گفتیم، یک علامت اشتباه میتواند همه محاسبات را برهم بزند. در این طرح، نقطه حساس همان شیوه پرداخت یارانههاست. اگر یارانهها به ریال پرداخت شوند، تجربه گذشته نشان داده که با تورم و کاهش ارزش پول ملی، اثر آن به سرعت از بین میرود. فعالان اقتصادی هشدار دادهاند که بدون تضمین ارزش یارانه، این سیاست به سرنوشت یارانه ۴۵ هزار تومانی دچار خواهد شد؛ یعنی در ابتدا مؤثر، اما در نهایت بیاثر.
جراحی اقتصادی دولت پزشکیان میتواند نقطه عطفی در مسیر عدالت و حذف رانت باشد و حتی به معنای نبردی جدی با مافیاهای اقتصادی تلقی شود. اما اگر در یک علامت کلیدی، یعنی شیوه پرداخت یارانه، اشتباه رخ دهد، نتیجه نهایی نه تنها به سود مردم نخواهد بود، بلکه میتواند فشار تورمی و نارضایتی اجتماعی را افزایش دهد. درست مثل همان معادله ریاضی: همه مراحل درست، اما یک علامت غلط کافی است تا جواب نهایی اشتباه شود.
